Poznań dla miłośników designu – gdzie szukać ciekawych przykładów wzornictwa i architektury użytkowej?

Poznań najlepiej oglądać nie jak zestaw zabytków, lecz jak miasto projektowane warstwami. W kilku kilometrach między Starym Browarem, centrum, Jeżycami i Ostrowem Tumskim można zobaczyć XIX-wieczną architekturę przemysłową, modernizm, adaptacje starych budynków, współczesne biurowce, projektowanie przestrzeni publicznej oraz wzornictwo użytkowe. I właśnie ta różnorodność jest najciekawsza. Nie chodzi o robienie zdjęć efektownym fasadom. Dobry spacer po poznańskim designie polega na sprawdzaniu, jak budynek działa po kilkudziesięciu latach, co zachowano podczas przebudowy, gdzie forma wynika z funkcji, a gdzie zaczyna z nią konkurować.

Na oglądanie najważniejszych miejsc warto przeznaczyć przynajmniej pół dnia. Jeden dzień pozwala już połączyć architekturę z galeriami projektowymi i wnętrzami. Samochód nie jest potrzebny — większość punktów w centrum da się połączyć pieszo lub kilkoma krótkimi przejazdami tramwajem.

Od Okrąglaka do Concordii: architektura, którą trzeba oglądać z bliska

Dobrym początkiem jest Okrąglak przy ul. Mielżyńskiego 14. Budynek zaprojektowany przez Marka Leykama otwarto 29 stycznia 1954 roku. W czasach, gdy w polskiej architekturze dominował socrealizm, tutaj powstał obiekt radykalnie modernistyczny: walec z powtarzalnym rytmem elewacji i charakterystycznym układem komunikacji wewnętrznej.

Najciekawszy element Okrąglaka nie znajduje się jednak na elewacji. To centralna, otwarta klatka schodowa z trzema biegami schodów oplatającymi cylindryczną przestrzeń. Projekt pokazuje rzecz ważną dla wzornictwa użytkowego: efekt wizualny nie został dodany po zaprojektowaniu funkcji. Efekt wynika z funkcji.

Dzisiaj obiekt nie działa już jak dawny dom towarowy, więc oglądanie go ma ograniczenie — turysta nie może traktować wnętrza jak regularnie dostępnej atrakcji muzealnej. Z tego powodu Okrąglak najlepiej analizować z zewnątrz, obchodząc budynek dookoła. Dopiero wtedy widać, że projekt nie posiada typowej „głównej fasady”. Rytm konstrukcji pracuje podobnie z każdej strony.

Kilka minut spaceru dalej zaczyna się zupełnie inny rozdział poznańskiej architektury. Przy ul. Zwierzynieckiej 3 działa Concordia Design, mieszcząca się w budynku dawnej drukarni Concordia z 1910 roku. To przykład adaptacji, w której historyczna architektura nie została zamieniona w dekoracyjną atrapę. Budynek nadal jest intensywnie użytkowany — mieszczą się tu przestrzenie biurowe, eventowe i gastronomiczne.

Wnętrza przebudowano ponownie w 2023 roku według projektu pracowni Bidermann+Wide. Projekt oparto między innymi na zasadach reduce, reuse, recycle, czyli ograniczaniu zużycia materiałów, ponownym wykorzystaniu istniejących elementów i recyklingu. To dobry punkt odniesienia dla osób interesujących się współczesnym projektowaniem wnętrz, ponieważ pokazuje problem znacznie ciekawszy niż dobór nowych mebli: jak odświeżyć budynek użytkowy bez wyrzucania wszystkiego, co już się w nim znajduje.

Obok Concordii stoi jeden z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych budynków Poznania — Bałtyk, zaprojektowany przez holenderskie studio MVRDV. Najlepiej obejrzeć go z kilku punktów, ponieważ jego bryła zmienia proporcje zależnie od strony obserwacji. To właśnie jest sedno projektu: budynek nie został pomyślany jako pojedyncza fotogeniczna fasada.

Między Concordią a Bałtykiem znajduje się również Przystań Sztuki z pracami prezentowanymi w przestrzeni publicznej oraz instalacją „Totemy” Alicji Białej. W praktyce jest to jeden z najlepszych w Poznaniu przykładów miejsca, gdzie architektura, grafika, rzeźba i funkcja użytkowa działają obok siebie bez muzealnej bariery.

Stary Browar i UAP: gdzie architektura spotyka prawdziwe wzornictwo

Stary Browar przy ul. Półwiejskiej warto odwiedzić nawet wtedy, gdy zakupy zupełnie nas nie interesują. Kompleks wyrósł z zabudowań Browaru Huggerów, którego najważniejsze obiekty przemysłowe — między innymi warzelnia, słodownia i suszarnia — powstawały pod koniec XIX wieku.

Dawne budynki browaru reprezentują charakterystyczny dla przemysłowej architektury tamtej epoki Rundbogenstil, rozpoznawalny po czerwonej cegle, półkolistych zamknięciach okien oraz dekoracji wykonywanej bezpośrednio w ceglanym murze.

W 2003 roku otwarto pierwszą część współczesnego Starego Browaru, a w 2007 roku drugie skrzydło. Najciekawszy jest sposób połączenia historycznej substancji z nowymi elementami. Nie wszędzie rozwiązanie jest równie subtelne. Miejscami skala centrum handlowego wygrywa z przemysłowym charakterem dawnych budynków, a duża liczba reklam i witryn utrudnia spokojne czytanie architektury. Mimo tego właśnie tutaj dobrze widać problem, z którym mierzy się większość dużych rewitalizacji: zabytek ma być jednocześnie zachowany i ekonomicznie użyteczny.

Na oglądanie kompleksu trzeba przeznaczyć około 60–90 minut, jeśli chce się przejść przez Atrium, Dziedziniec Sztuki, Pasaż i zajrzeć do części ekspozycyjnych. Organizowane są również oprowadzania poświęcone historii browaru i jego architekturze, ale terminy najlepiej sprawdzić bezpośrednio przed wizytą — zwiedzanie odbywa się według programu wydarzeń, a nie w formule stałej ekspozycji dostępnej o każdej godzinie.

Drugim obowiązkowym adresem jest Galeria Design UAP przy ul. Wolnica 9. To miejsce mniej spektakularne architektonicznie, za to dużo ważniejsze dla osoby zainteresowanej samym procesem projektowania. Uniwersytet Artystyczny im. Magdaleny Abakanowicz kształci projektantów wzornictwa od ponad 50 lat, a jego galerie pokazują nie tylko sztukę, lecz także projekty związane z przedmiotem, przestrzenią, komunikacją wizualną i eksperymentem materiałowym.

Galeria Design jest zazwyczaj czynna od poniedziałku do piątku w godz. 10:00–21:00, a wstęp do miejskich galerii UAP jest bezpłatny. To bardzo dobry punkt dla osób, które mają przesyt wystaw składających się wyłącznie z gotowych, wypolerowanych produktów. Na ekspozycjach akademickich częściej można zobaczyć model, prototyp, eksperyment albo rezultat konkretnego procesu projektowego.

Warto sprawdzić również:

• Nową Scenę UAP, al. Marcinkowskiego 28,

• Dużą Scenę UAP, ul. Wodna 24,

• Curators’LAB, ul. Nowowiejskiego 12,

• Galerię Szewską 16, ul. Szewska 16.

Nie ma sensu odwiedzać wszystkich automatycznie. Program zmienia się często i czasem trzy galerie w tym samym tygodniu pokazują rzeczy interesujące przede wszystkim dla odbiorcy sztuk czystych, a nie wzornictwa. Najpierw sprawdza się aktualne wystawy, dopiero potem układa trasę.

Design działa najlepiej wtedy, gdy można go używać

Najbardziej pouczające przykłady wzornictwa w Poznaniu nie zawsze mają tabliczkę z nazwiskiem projektanta. Dobrym testem jest obserwowanie miejsc, w których projekt musi wytrzymać codzienne użytkowanie przez tysiące osób.

Stary Browar daje możliwość sprawdzenia oznakowania, ciągów pieszych, przejść między starą i nową częścią czy organizacji stref odpoczynku. Concordia pozwala zobaczyć, jak adaptuje się budynek przemysłowy do pracy i wydarzeń. Okrąglak pokazuje projektowanie komunikacji pionowej. Galerie UAP ujawniają etap wcześniejszy — sposób myślenia, zanim produkt albo wnętrze zostaną wdrożone.

Do tej listy należy dodać Centrum Kultury ZAMEK przy ul. Św. Marcin 80/82. Dawny Zamek Cesarski powstał w latach 1905–1910 i jest szczególnie interesujący ze względu na kolejne zmiany funkcji. Był rezydencją cesarską, mieścił pomieszczenia przeznaczone dla prezydenta RP i Uniwersytetu Poznańskiego, został radykalnie przebudowany podczas II wojny światowej, a później służył między innymi jako Pałac Kultury. Dzisiaj działa jako wielofunkcyjne centrum kultury.

To świetny przypadek do analizowania architektury jako narzędzia władzy, reprezentacji i późniejszej adaptacji użytkowej. Aktualne ceny zwiedzania zależą od programu. Jesienią 2026 roku podczas zwiedzania łączącego historyczną część Zamku z wystawą bilety normalne kosztują około 35 zł z mapką lub 40 zł z audioprzewodnikiem, ulgowe odpowiednio około 30 i 35 zł.

Jeżeli pobyt ma koncentrować się na Starym Browarze, UAP i centrum, sensownie jest również nocować w tej części miasta. apartamentybrowarpoznan.pl działa przy ul. Półwiejskiej 37, czyli w lokalizacji pozwalającej rozpocząć trasę projektową bez dojazdu samochodem i w ciągu kilku minut dojść do Starego Browaru. To praktyczna różnica, gdy plan zakłada oglądanie architektury rano i ponowne wyjście na miasto wieczorem — zamiast tracić dwa razy po kilkadziesiąt minut na dojazdy, można większość centrum przejść pieszo.

Przy wyborze noclegu w ścisłym centrum trzeba jednak zaakceptować kompromis. Półwiejska jest jednym z głównych ciągów pieszych Poznania. Lokalizacja jest bardzo wygodna, ale osoby szukające absolutnej ciszy powinny dokładnie sprawdzać położenie konkretnego pokoju względem ulicy i podwórza. Centralna lokalizacja prawie zawsze oznacza wymianę części spokoju na krótsze dojścia.

Praktyczną trasę można ułożyć tak:

1. Okrąglak — około 20–30 minut.

2. Spacer przez centrum do galerii UAP — około 10–20 minut, zależnie od wybranego oddziału.

3. Stary Browar — 60–90 minut.

4. Przejazd lub spacer w stronę Concordii i Bałtyku — około 20 minut pieszo ze Starego Browaru.

5. Powrót przez CK ZAMEK i Święty Marcin.

W wersji bez wystaw cała trasa zajmie około 4–5 godzin. Z galeriami, kawą i dokładnym oglądaniem wnętrz trzeba liczyć 6–8 godzin.

Najczęstszy błąd? Próba zaliczenia zbyt wielu obiektów. Przy architekturze użytkowej pięć minut przed fasadą nie daje prawie nic. Lepiej zobaczyć cztery miejsca i w każdym sprawdzić materiał, skalę, wejścia, komunikację, relację z ulicą i późniejsze przebudowy.

FAQ

Czy na trasę poznańskiego designu trzeba kupować bilety?
Nie. Okrąglak i współczesną architekturę można oglądać z przestrzeni publicznej, a wstęp do miejskich galerii UAP jest bezpłatny. Płatne jest natomiast między innymi część wystaw i zwiedzania CK ZAMEK oraz wybrane oprowadzania.

Ile czasu przeznaczyć na taką trasę?
Minimum 4–5 godzin na architekturę oglądaną głównie z zewnątrz. Jeżeli plan obejmuje galerie, wnętrza i wystawy, lepiej zarezerwować cały dzień.

Które miejsce jest najważniejsze dla osoby zainteresowanej wzornictwem, a nie tylko architekturą?
Najpierw sprawdziłbym program Galerii Design UAP. Stary Browar i Concordia pokazują gotowe realizacje, natomiast UAP pozwala zobaczyć również eksperyment, prototyp i proces projektowy.

Czy warto jeździć po Poznaniu samochodem?
Na tej trasie raczej nie. Centrum, Półwiejska, Święty Marcin i część Jeżyc są na tyle blisko siebie, że samochód częściej oznacza szukanie parkingu niż realną oszczędność czasu.

Od czego zacząć, mając tylko dwie godziny?
Od Starego Browaru, a później przejść przez centrum w stronę Okrąglaka. To najbardziej efektywny krótki zestaw: w jednym miejscu widać rewitalizację architektury przemysłowej, w drugim jeden z najmocniejszych przykładów polskiego modernizmu.

Jeżeli trzeba podjąć jedną decyzję przed wyjściem, najpierw sprawdź aktualny program Galerii Design UAP, a dopiero później układaj kolejność zwiedzania. Budynki będą stały na swoich miejscach również jutro, natomiast dobra wystawa projektowa może trwać zaledwie kilka dni. To ona powinna ustawić godzinę rozpoczęcia i kierunek całej trasy, nie odwrotnie.