Non-UPF Verified: co oznacza nowy znak na żywności nieultraprzetworzonej, jakie produkty mogą go otrzymać i czym różni się od zwykłego hasła „naturalny skład”

Samo spojrzenie na listę składników nie wystarcza, żeby stwierdzić, jak intensywnie przetworzono produkt. „Mąka migdałowa”, „olej roślinny” albo „naturalny aromat” mogą wyglądać niewinnie na etykiecie, ale etykieta nie pokazuje całej technologii zastosowanej wcześniej przez producenta składnika. Non-UPF Verified powstał właśnie po to, aby wejść o jeden poziom głębiej: oceniać nie tylko to, co znajduje się w recepturze, lecz także jak składniki zostały otrzymane i jak przetworzono gotową żywność.

Program uruchomił Non-GMO Project. Nabór produktów ruszył 21 stycznia 2026 r., a 25 lutego ogłoszono pierwszych siedem marek z produktami, które przeszły weryfikację: Amy’s Kitchen, Simple Mills, Spindrift, Chomps, Olyra Foods, YES Bar i Heray Spice. Obecnie obowiązuje Non-UPF Verified Standard w wersji 1.2, opublikowanej 14 sierpnia 2026 r. To ważne, bo standard jest rozwijany i część kryteriów zmieniła się już w ciągu pierwszych miesięcy działania programu.

Dla polskiego konsumenta najważniejszy jest jednak inny fakt. Non-UPF Verified nie jest odpowiednikiem unijnego Euroliścia, nie jest państwowym oznaczeniem jakości i nie oznacza automatycznie „zdrowej żywności”. To prywatny system niezależnej weryfikacji konkretnych produktów, ze szczegółowymi wymaganiami dotyczącymi procesów technologicznych i receptury.

Co właściwie sprawdza Non-UPF Verified i jak wygląda weryfikacja produktu

Podstawowa różnica między Non-UPF Verified a marketingowym napisem na froncie opakowania polega na dostępie do informacji, których kupujący zwykle nie ma. Lista składników mówi, że w produkcie znajduje się olej, koncentrat, białko czy aromat. Nie mówi natomiast dokładnie, jak uzyskano ten składnik, jakiej ekstrakcji użyto, w jakiej temperaturze prowadzono rafinację ani czy wcześniej poddano surowiec hydrolizie lub innemu procesowi przemysłowemu.

Producent zgłaszający żywność do programu przekazuje dokumentację jednemu z zatwierdzonych Technical Administrators, czyli niezależnych administratorów technicznych odpowiedzialnych za ocenę. Program współpracuje obecnie z czterema takimi podmiotami.

Ocena opiera się przede wszystkim na dokumentach, a nie na rutynowym badaniu laboratoryjnym. W praktyce mogą być potrzebne:

• specyfikacje produktu i poszczególnych składników,

• schematy procesów produkcyjnych,

• informacje o metodach przetwarzania składników,

• dokumentacja od dostawców,

• oświadczenia dotyczące sposobu produkcji lub pochodzenia surowca.

To ma konkretną zaletę: weryfikator może zobaczyć informacje niewidoczne dla konsumenta. Ma też ograniczenie. System w dużej mierze zależy od jakości, aktualności i kompletności dokumentacji w łańcuchu dostaw, a nie od laboratoryjnego „testu na ultraprzetworzenie” — takiego pojedynczego testu zresztą nie ma.

Ocena obejmuje dwa filary. Pierwszy, Ingredient Integrity & Formulation, dotyczy receptury: zabronionych dodatków, określonych substancji słodzących, zagęstników, tłuszczów i sposobu konstruowania produktu. Drugi, Processing Limits, bada sam proces technologiczny.

Nie certyfikuje się przy tym marki jako całości. W regulaminie produkt oznacza konkretną markową recepturę połączoną z konkretnym procesem produkcji. Jeśli firma ma kilka wariantów różniących się proporcjami składników, mogą być traktowane jako oddzielne produkty. Nawet zestaw wielopakowy może wymagać osobnego zgłoszenia.

Dlatego logo na jednym produkcie Simple Mills czy Amy’s Kitchen nie oznacza, że wszystko produkowane przez tę firmę automatycznie spełnia standard.

Procedura wygląda zasadniczo tak:

1. firma zgłasza zainteresowanie weryfikacją;

2. wybiera Technical Administratora;

3. przekazuje dokumentację receptury i procesu;

4. produkt przechodzi ocenę zgodności;

5. po pozytywnej decyzji wydawany jest Certificate of Verification i można używać znaku;

6. produkt przechodzi odnowienie co najmniej raz w roku.

Typowa ocena zajmuje kilka tygodni, chociaż termin zależy mocno od tego, jak szybko producent potrafi zebrać dokumenty również od swoich dostawców. To właśnie dokumentacja surowców jest w praktyce jednym z najbardziej kłopotliwych elementów. Im bardziej skomplikowana receptura i dłuższy łańcuch dostaw, tym więcej punktów, w których trzeba ustalić nie tylko „co to jest”, ale także „jak zostało zrobione”.

Program nie jest bezpłatny. Obowiązuje roczna opłata 115 USD za każdy zweryfikowany produkt, pobierana na rzecz programu. Do niej dochodzi osobne wynagrodzenie Technical Administratora za ocenę; każdy administrator ustala własny cennik, a koszt zależy m.in. od liczby zgłaszanych produktów i stopnia komplikacji receptury. Nie da się więc uczciwie sprowadzić całej certyfikacji do kwoty 115 USD.

Ważna konsekwencja: znak nie jest przyznawany bezterminowo. Przy odnowieniu sprawdza się m.in., czy nie zmienił się skład, dostawca albo proces produkcyjny. Produkt musi przechodzić na aktualne wymagania standardu, przy czym regulamin przewiduje okres przejściowy po zmianie standardu — zgodność z nową wersją nie może być wymagana wcześniej niż 180 dni od jej publikacji.

Które produkty mogą dostać znak: zasada 70/30, procesy zakazane i konkretne limity

Najbardziej użyteczna liczba w całym standardzie to 70%. Co najmniej 70% produktu, licząc według tzw. skorygowanego udziału masowego składników, musi pochodzić ze składników poddanych procesom minimalnym albo umiarkowanym, sklasyfikowanym jako dopuszczalne. W obliczeniu pomija się dodaną wodę, CO₂ oraz sól.

Jednocześnie składniki wytwarzane metodami sklasyfikowanymi jako warunkowe mogą stanowić maksymalnie 30% receptury według tego samego sposobu liczenia.

To od razu obala jeden popularny mit: Non-UPF Verified nie oznacza żywności nieprzetworzonej.

Standard dopuszcza wiele zwyczajnych technologii przemysłu spożywczego. W kategorii procesów minimalnych lub umiarkowanych znajdują się m.in.:

• mycie i obieranie,

• krojenie,

• mielenie,

• tłoczenie mechaniczne,

• tradycyjna fermentacja,

• pieczenie,

• prażenie,

• suszenie i liofilizacja,

• zamrażanie,

• pasteryzacja,

• sterylizacja UHT,

• homogenizacja,

• obróbka wysokim ciśnieniem HPP,

• mikro- i ultrafiltracja membranowa,

• wirowanie,

• tłoczenie na zimno i tłoczenie ekspellerowe,

• ekstruzja o wysokiej wilgotności stosowana m.in. przy formowaniu części produktów roślinnych.

Samo słowo „przetworzony” nie dyskwalifikuje więc produktu. Jogurt po fermentacji, mrożone warzywa, mleko pasteryzowane czy zmielone płatki nie stają się z definicji UPF tylko dlatego, że przeszły proces technologiczny.

Inaczej traktowane są procesy warunkowe. Należą do nich m.in. hydroliza enzymatyczna, kwasowa lub alkaliczna, wysokotemperaturowa rafinacja oleju przy temperaturze co najmniej 200°C, przemysłowa fermentacja prowadząca do silnie zmodyfikowanych składników czy ekstruzja prowadzona w wysokiej temperaturze — od 200°F, czyli około 93°C.

Na liście procesów zabronionych znajdują się z kolei m.in.:

• pełne i częściowe uwodornianie tłuszczów,

• chemiczna interesteryfikacja,

• precision fermentation w rozumieniu przyjętym przez standard,

• określone zastosowania nanotechnologii,

• drukowanie żywności 3D.

Standard przewiduje wąski wyjątek bezpieczeństwa. Metoda normalnie niedopuszczalna może zostać zaakceptowana, jeżeli jest rzeczywiście niezbędna do zapewnienia bezpieczeństwa żywności albo spełnienia obowiązkowego wymogu prawnego, nie istnieje rozwiązanie zapewniające równoważne bezpieczeństwo, a zastosowanie procesu nie narusza integralności żywieniowej i jakości produktu. To wyjątek techniczny, a nie furtka pozwalająca producentowi ominąć standard dla wygody lub niższego kosztu produkcji.

Drugim filtrem jest receptura. Non-UPF Verified zakazuje wszystkich nieodżywczych i biotransformowanych substancji słodzących mieszczących się w definicjach standardu. Wymieniono m.in.:

• aspartam,

• acesulfam K,

• sukralozę,

• sacharynę,

• neotam,

• glikozydy stewiolowe,

• erytrytol,

• ksylitol,

• sorbitol,

• taumatynę,

• ekstrakt z monk fruit.

Dla polskiego czytelnika ważne jest to, że „dozwolone prawnie w UE” nie znaczy „dozwolone w Non-UPF Verified”. Prywatny standard może wykluczyć substancję, która legalnie występuje w produktach sprzedawanych w Polsce.

Podobnie jest z zagęstnikami. Wersja 1.2 nie stosuje prostego zakazu wszystkich gum. Dopuszcza zamkniętą listę hydrokoloidów — m.in. agar, gumę guar, gumę arabską, konjac i gumę chleba świętojańskiego — ale tylko w określonych zastosowaniach.

Przykład: guma może zostać zaakceptowana w produkcie bezglutenowym, gdy zastępuje funkcję wiążącą glutenu, albo w żywności wegańskiej, jeżeli zastępuje określone właściwości białek jaja, tłuszczu mlecznego czy tkanki łącznej. Dodanie gumy wyłącznie po to, aby podbić zawartość błonnika lub reklamować produkt jako prebiotyczny, nie mieści się w tym wyjątku.

Nie przechodzą natomiast m.in. maltodekstryna, dekstryna, skrobie wymagające oznaczenia jako modyfikowane oraz określone modyfikowane pochodne celulozy, takie jak metyloceluloza czy karboksymetyloceluloza.

Osobne wymagania dotyczą olejów. Standard wyklucza m.in. oleje:

• częściowo lub całkowicie uwodornione,

• chemicznie interesteryfikowane,

• ekstrahowane rozpuszczalnikami, jeśli mieszczą się w kategorii zakazanej,

• zawierające bromowany olej roślinny.

Oleje rafinowane metodami sklasyfikowanymi jako warunkowe, w tym RBD — refined, bleached and deodorized, nie są automatycznie zakazane, ale podlegają ograniczeniu udziału. Łącznie nie mogą przekraczać 30% produktu według skorygowanego udziału masowego.

Ciekawe są również limity cukru dodanego, ale tu łatwo o błędną interpretację. Tabela procentowa nie jest uniwersalnym limitem cukru obowiązującym każdy produkt z logo. Stosuje się ją przede wszystkim wtedy, gdy produkt zawiera substancje słodzące powstałe w procesach sklasyfikowanych jako warunkowe. Jeżeli produkt nie zawiera słodzików lub cukrów dodanych albo korzysta wyłącznie ze słodzików otrzymanych procesami dopuszczalnymi, tabela nie ma zastosowania w taki sam sposób.

Dla produktów podlegających limitom maksimum wynosi m.in.:

• 40% masy – słodycze i czekolada,

• 25% – śmietanki i zabielacze w określonej wielkości porcji,

• 20% – ciastka, lody, ciasta, desery i część batonów przekąskowych,

• 18% – batony proteinowe, błonnikowe i zastępujące posiłek,

• 15% – płatki śniadaniowe, granola i podobne produkty,

• 8% – chleb, tortille, bułki i bajgle,

• 7% – nabiał i roślinne alternatywy nabiału,

• 5% – napoje, masła orzechowe i odżywki białkowe,

• 3% – ketchup, dressingi, majonezy i gotowe dania,

• 2% – zupy, wytrawne sosy, chipsy, krakersy, popcorn, produkty mięsne, część roślinnych zamienników mięsa oraz żywność kierowana do dzieci poniżej 4 lat.

Dla pieczywa zawierającego co najmniej 3 g błonnika w porcji możliwy jest wyższy limit cukru dodanego — 12% zamiast 8%.

To dobrze pokazuje, dlaczego Non-UPF Verified nie wolno czytać jako synonimu „dietetyczny”. Czekolada spełniająca standard nadal może być produktem o wysokiej gęstości energetycznej i dużej zawartości cukrów. Certyfikat odpowiada na pytanie o sposób produkcji i recepturę, a nie na wszystkie pytania żywieniowe naraz.

Jest też istotna słabość aktualnego standardu. Sekcja dotycząca naturalnych aromatów jest w wersji 1.2 opcjonalna. Firmy muszą przekazywać informacje o ich stosowaniu, a dokument opisuje docelowe ograniczenia, lecz zgodność z tą sekcją nie jest jeszcze obowiązkowym warunkiem uzyskania znaku. Przy znaku reklamowanym jako odpowiedź na problem nieprzejrzystego ultraprzetwarzania jest to luka, której nie należy przemilczać.

Nie wszystkie produkty mogą się zgłosić. Z programu wyłączono m.in. świeże produkty rolne, witaminy i suplementy diety, alkohol oraz żywność medyczną. Brak logo na jabłku czy świeżej marchwi niczego więc nie mówi o stopniu ich przetworzenia — te kategorie po prostu nie należą do zakresu certyfikacji.

Dlaczego Non-UPF Verified mówi więcej niż „naturalny skład”, ale nadal nie zastępuje czytania etykiety

W polskim sklepie napis „naturalny skład” wygląda jak konkretna obietnica, lecz nie stoi za nim mechanizm porównywalny z progiem 70/30, listą procesów zabronionych i zewnętrzną oceną dokumentacji produkcyjnej. W prawie UE nie ma jednego uniwersalnego procentowego standardu, zgodnie z którym gotowy produkt staje się „naturalny”, gdy np. 80 czy 90% receptury spełnia określone kryteria.

Nie oznacza to, że producent może napisać na opakowaniu cokolwiek. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 wymaga, aby informacje dotyczące żywności były rzetelne, jasne i nie wprowadzały konsumenta w błąd m.in. co do składu, właściwości oraz sposobu wytwarzania. Dobrowolne komunikaty również nie mogą być mylące, niejednoznaczne ani dezorientujące.

To jednak zupełnie inny model kontroli.

W przypadku typowego hasła „naturalny skład” producent formułuje komunikat i ponosi za niego odpowiedzialność. W przypadku Non-UPF Verified dochodzi trzeci podmiot, który ocenia konkretny produkt na podstawie opublikowanego standardu oraz dokumentacji technologicznej.

Różnicę najlepiej widać na przykładzie oleju. Konsument może zobaczyć w składzie jedno słowo: „olej słonecznikowy”. Hasło „naturalne składniki” na froncie nadal nie odpowiada na pytanie, czy olej był tłoczony mechanicznie, ekstrahowany rozpuszczalnikiem, poddawany wysokotemperaturowej rafinacji albo innym procesom. W Non-UPF Verified sposób jego otrzymania ma wpływ na klasyfikację.

Podobnie z produktem o krótkim składzie. Pięć składników nie gwarantuje braku ultraprzetwarzania, jeżeli jeden z nich jest intensywnie zmodyfikowanym składnikiem przemysłowym. Działa to także w drugą stronę: długa lista składników nie musi automatycznie oznaczać ultraprzetworzenia, jeżeli są to np. przyprawy, zioła, warzywa i inne składniki uzyskane dopuszczalnymi metodami.

Trzeba też odróżnić ogólne hasło „naturalny” od terminów mających w UE własne wymagania. „Naturalny aromat” jest określeniem regulowanym przepisami dotyczącymi aromatów. Nie oznacza jednak, że cały produkt jest naturalny, minimalnie przetworzony czy zgodny z Non-UPF Verified. Podobnie określenia „bio” i „eko” podlegają osobnym zasadom produkcji ekologicznej; certyfikat ekologiczny i certyfikat stopnia przetworzenia odpowiadają na inne pytania.

Polski producent zainteresowany tym konkretnym znakiem musi uwzględnić jeszcze ograniczenie geograficzne programu. Dla produktu detalicznego regulamin wymaga, aby był on sprzedawany w USA, Kanadzie lub Meksyku. Firma z Polski może więc zgłosić produkt kierowany również na któryś z tych rynków, ale produkt sprzedawany wyłącznie w polskim detalu nie spełnia obecnego warunku kwalifikacji dla produktów detalicznych. Dla składników hurtowych i produktów B2B zasady terytorialne są szersze.

Dla konsumenta w Polsce priorytety powinny wyglądać inaczej niż sugeruje front opakowania.

Najpierw ustal, co faktycznie kupujesz. Jeżeli produkt jest prostą żywnością — płatkami owsianymi, orzechami, mrożonymi warzywami, jogurtem naturalnym czy konserwowaną fasolą z krótkim składem — brak modnego certyfikatu nie jest problemem.

Dopiero przy produktach trudniejszych do samodzielnej oceny, takich jak batony, gotowe dania, zamienniki mięsa, płatki smakowe, sosy czy przemysłowe przekąski, niezależna informacja o technologii produkcji może wnieść coś, czego nie da się łatwo wyczytać z opakowania.

Następnie trzeba sprawdzić tabelę wartości odżywczej. Non-UPF Verified nie ocenia ogólnej adekwatności żywieniowej produktu i nie oznacza automatycznie małej ilości:

• cukrów,

• soli,

• tłuszczów nasyconych,

• kalorii.

To najczęstszy błąd interpretacyjny: przeniesienie jednej cechy produktu na wszystkie pozostałe. Żywność może być nieultraprzetworzona, a jednocześnie nie być dobrym wyborem do codziennego jedzenia w dużej ilości. Może też nie mieć żadnego certyfikatu i być bardzo prostym, sensownym produktem.

FAQ: najczęstsze pytania o Non-UPF Verified

Czy Non-UPF Verified oznacza, że produkt jest całkowicie nieprzetworzony?
Nie. Standard dopuszcza m.in. mielenie, fermentację, pieczenie, zamrażanie, pasteryzację, homogenizację, HPP czy określone rodzaje ekstruzji. Chodzi o ograniczenie ultraprzetwarzania, a nie o eliminację każdej obróbki żywności.

Czy znak oznacza, że produkt jest zdrowy?
Nie. Certyfikat nie jest całościową oceną wartości odżywczej. Nadal trzeba sprawdzić zawartość cukrów, soli, tłuszczów nasyconych, energii i wielkość porcji.

Czy produkt może mieć cukier i dostać certyfikat?
Tak. Standard nie wprowadza całkowitego zakazu cukru. Stosuje określone zasady dotyczące rodzaju słodzenia i, w odpowiednich przypadkach, procentowe limity cukrów dodanych zależne od kategorii produktu.

Czy stewia jest dozwolona?
Nie w formie glikozydów stewiolowych mieszczących się w zakazanych przez standard substancjach słodzących. Wersja 1.2 wymienia glikozydy stewiolowe wśród niedopuszczalnych substancji.

Czy erytrytol lub ksylitol są dozwolone?
Nie. Standard wymienia erytrytol, ksylitol i sorbitol jako przykłady substancji objętych zakazem dotyczącym nieodżywczych lub biotransformowanych słodzików.

Czy każda guma lub zagęstnik automatycznie dyskwalifikuje produkt?
Nie. Wersja 1.2 przewiduje zamkniętą listę dopuszczalnych hydrokoloidów i konkretne zastosowania, np. zastępowanie funkcji glutenu w żywności bezglutenowej. Nie jest to jednak ogólna zgoda na dowolne stosowanie gum.

Czy certyfikat jest przyznawany całej marce?
Nie. Dotyczy konkretnego produktu, jego receptury i procesu. Inny smak, inna receptura albo produkt tej samej marki może nie mieć weryfikacji.

Czy brak logo oznacza, że produkt jest ultraprzetworzony?
Nie. Producent mógł w ogóle nie uczestniczyć w programie, produkt może być poza jego zakresem albo może nie spełniać warunku geograficznego. Braku logo nie wolno traktować jako negatywnej oceny produktu.

Czy świeże owoce i warzywa mogą otrzymać znak?
Nie w ramach obecnego standardu. Świeże produkty rolne są wyłączone z programu. W ich przypadku certyfikat byłby zresztą mało użyteczny.

Czy „naturalny skład” daje tę samą gwarancję?
Nie. Ogólne hasło marketingowe nie oznacza automatycznie zewnętrznej kontroli procesu technologicznego ani spełnienia liczbowych progów Non-UPF Verified.

Ile kosztuje weryfikacja?
Opłata programu wynosi obecnie 115 USD rocznie za każdy produkt. Do tego trzeba doliczyć koszt pracy wybranego Technical Administratora, którego stawki są ustalane osobno.

Jak długo trwa procedura?
Standardowa ocena jest zwykle zamykana w ciągu kilku tygodni. Najczęściej opóźnia ją nie sama receptura, lecz konieczność uzyskania od dostawców specyfikacji i informacji o procesach produkcyjnych.

Pierwszą rzecz, którą trzeba zmienić przy zakupach, można więc wskazać bez żadnego podsumowania: przestań traktować napis „naturalny skład” albo logo Non-UPF Verified jako zastępstwo za ocenę produktu. Najpierw sprawdź dokładny skład i tabelę wartości odżywczej, potem ustal, czy w przypadku tej konkretnej kategorii sposób produkcji jest trudny do wywnioskowania z etykiety. Dopiero wtedy znak Non-UPF Verified wnosi realną dodatkową informację. Więcej informacji na: https://adtime.pl